Cách kiểm tra giấy tờ và nhân thân người giúp việc

Trước khi để một người lạ ở trong nhà, hãy xem tận mắt căn cước công dân của họ, chụp lại một bản, đối chiếu ảnh với người đang ngồi trước mặt, và ghi lại một số điện thoại người thân của họ. Đó là mức kiểm tra vừa đủ, hợp pháp và làm được trong mười phút.

Ba thứ nên xem, theo thứ tự quan trọng

1. Căn cước công dân — xem bản gốc, không chỉ xem ảnh chụp gửi qua Zalo. Đối chiếu ảnh trên thẻ với người đang ngồi trước mặt, đối chiếu họ tên với số điện thoại họ đã cho bạn.
2. Số điện thoại của một người thân — chồng, con, anh chị em. Chỉ cần một số gọi được. Đây là thứ có giá trị thực tế cao nhất mà lại hay bị bỏ qua.
3. Chỗ ở hiện tại — hỏi cụ thể phường/xã, không cần địa chỉ chi tiết. Người làm theo giờ ở quá xa thường bỏ việc sau vài tuần.

Với người sẽ ở lại nhà hoặc trông trẻ nhỏ, nên xin thêm giấy khám sức khỏe trong vòng sáu tháng. Đây là yêu cầu chính đáng và phần lớn người làm nghề đều đã quen.

Cách đối chiếu mà không làm mất lòng

Kiểm tra giấy tờ là chuyện bình thường trong tuyển dụng, vấn đề chỉ nằm ở cách nói. Vài cách làm dễ chịu cho cả hai bên:

• Nói trước qua điện thoại rằng buổi gặp sẽ xem căn cước, để người ta chuẩn bị chứ không bị bất ngờ.
• Đưa lý do thật: nhà có trẻ nhỏ / người già, cần biết rõ ai đang ở trong nhà. Không ai thấy lý do này khó nghe.
• Cho họ biết bạn giữ bản chụp để làm gì và sẽ xóa khi nào.
• Sòng phẳng hai chiều: bạn cũng nên đưa tên và số điện thoại của mình, nhất là khi người ta sẽ ở lại nhà.

Những việc KHÔNG được làm

Giữ căn cước công dân, sổ hộ khẩu hay bất kỳ giấy tờ tùy thân bản gốc nào của người giúp việc là hành vi bị pháp luật lao động cấm. Chụp lại thì được, giữ bản gốc thì không — kể cả khi hai bên “đã đồng ý”.

• Không giữ giấy tờ tùy thân bản gốc để “làm tin”.
• Không giữ lương của tháng trước để ràng buộc người ta ở lại.
• Không lắp camera trong phòng ngủ hay nhà vệ sinh của người ở lại nhà. Camera ở khu vực sinh hoạt chung thì được, nhưng phải nói trước cho người ta biết.
• Không đăng ảnh căn cước của người khác lên mạng xã hội để “hỏi thăm xem có ai biết người này không”.

Kiểm tra thêm khi thấy cần

Với vị trí đòi hỏi tin cậy cao — ở lại nhà, trông trẻ dưới ba tuổi, chăm người già nằm một chỗ — có thể làm thêm:

• Xin số điện thoại của một hoặc hai nhà đã thuê trước đó và gọi hỏi thật. Chỉ cần hỏi ba câu: làm bao lâu, vì sao nghỉ, có sẵn lòng thuê lại không.
• Yêu cầu phiếu lý lịch tư pháp số 1 — người lao động tự xin được tại Sở Tư pháp nơi thường trú. Đây là yêu cầu hợp pháp nhưng khá nặng nề, chỉ nên đặt ra với vị trí thật sự nhạy cảm và nên hỗ trợ chi phí.
• Tìm tên và số điện thoại trên các nhóm giúp việc — thỉnh thoảng sẽ thấy phản hồi của những nhà đã thuê.

Hồ sơ trên trang này chưa qua bất kỳ khâu xác minh nào — chi tiết ở trang nguồn dữ liệu. Toàn bộ việc kiểm chứng nằm ở phía bạn.

Câu hỏi thường gặp

Người giúp việc không có căn cước thì có nên thuê không?

Không nên. Căn cước công dân là giấy tờ ai cũng có và làm lại được; người không xuất trình được thường là có lý do khác chứ không phải quên mang. Nếu họ nói đang làm lại thẻ, hãy đợi đến khi có rồi mới chốt, hoặc yêu cầu giấy hẹn của cơ quan công an.

Có được giữ căn cước của người giúp việc không?

Không. Giữ giấy tờ tùy thân bản gốc của người lao động là hành vi bị pháp luật lao động cấm, kể cả khi hai bên thỏa thuận. Bạn chỉ nên chụp lại một bản và cho người ta biết bạn giữ bản chụp đó.

Có nên lắp camera trong nhà không?

Được, ở khu vực sinh hoạt chung như phòng khách, bếp, lối ra vào — nhưng phải nói trước cho người giúp việc biết. Tuyệt đối không lắp trong phòng ngủ hoặc nhà vệ sinh của người ở lại nhà.